تبلیغات
وبلاگ دانشجویان آبدانان - کبیرکوه
پنجشنبه 22 فروردین 1392  04:03 ب.ظ

                                                     کــــــــــبیــــــــــــرکــــــــــــوه

نوشته: محمد حیدری

استان ایلام با مساحتی بالغ بر 19044 کیلومتر مربع در غرب میهن عزیزمان واقع است. این استان از شمال به کرمانشاه و از شرق به لرستان، از جنوب به خوزستان و در غرب همسایه ی کشور عراق است.

 ایلام بخشی از سرزمین بزرگ عیلام می باشد که تمامی جلگه خوزستان، کهکیلویه و بویر احمد و پارس تا کرمان را در بر می گرفته است.

 ایلام (آلامتو) به معنای سرزمین آفتاب تابان، سرزمین نادانسته هاست.

 ایلام باستان دو پایتخت به نام های سوزیانا (شوش) و ماداکتو (دره شهر)  داشته است. شهر های باستانی ناشناخته ی دیگر هم در جای جای این سرزمین آرمیده اند.

 ایلامیان برای نخستین بار کشاورزی را به جهانیان هم عصر خود آموخته و گونه هایی از دام ها همچون بز کوهی را اهلی نموده و اسب سواری و به کارگیری کالسکه را به مردمان میان رودان آموختند. بر خلاف آنچه پنداشته می شود واژه ی ایلام عربی  نیست. این واژه در کتیبه های بابلی به صورت آلام یا آلامتو آمده و به معنای کوهستان یا کشور طلوع خورشید است. چنانکه واژه ی تاو در کردی کنونی همان آفتاب یا خَوَرَه تاو(اشعه ی خورشید) می باشد.

 از این که بگذریم نظاره گر همیشگی روزهای تلخ و شیرین تاریخ این سرزمین، کوه کبیرکوه (کَه ور) است. دیواره ای سترگ و رشته ای به هم پیوسته ؛ پیکری یکدست و در عین حال مهیب و باشکوه؛ سینه ای سنگی که لطافت طوق جنگل و سبزه را بر گردن آویخته است.

 این کوه از گردنه ی أفتاو (آفتاب) در شمالی ترین نقطه ی خود آغاز می شود و تا رود کرخه که مرز ایلام و استان خوزستان است ادامه می یابد. یعنی حدود 160 کیلومتر دیواره ی ممتد و بلند با بلندای بیش از 2000 گز!

 به نقل از کتاب کوه های ناشناخته ی اوستا؛ نام این کوه بزرگ « که ور» در یسنای اوستا از زبان پیامبر زرتشت نیز آمده است.

 باز هم یک اشتباه واژگانی دیگر: که ور ـ که تلفظ کردی و لکی و لری این کوه است البته با آواهایی گوناگون ـ را در فارسی به کبیر به معنای بزرگ برگردانده اند. کبیرکوه در لهجه ی مردمان این دیار کُوِر یا کَوِر نیز تلفظ میشود و به معنای پرتگاه بلند، کمرکش یا دره ی ژرف با دیواره ی بلند است و در کل کبیرکوه؛ بزرگ کوه این دیار است.

 این نام در میان مردم این دیار که ترکیبی از کردها و لرها و لک ها هستند جایگاه ویژه و مقدسی دار. آنان همیشه کبیرکوه را می ستایند، بر بالین کودکان تازه پای به هستی گذارده، در لحظه های عشق و سرمستی و جوانی و بر مزار چشم از جهان فروبسته ها.

 شعرهای عاشقانه ی این سرزمین که حکایت از جانفرسایی دلداده در راه دلبر است با این نام گره خورده است و گذر و عبور از این کوه همیشه منجر به شکفتن گل عشق می شود.

 به چْمه سه رْ کُو وه ر ساتی بکرم سیل               دتیل ئاودانان یادتان وه خیر

 برگردان: به بالای کبیرکوه می روم و در آن بلندا به همه جا می نگرم؛ معشوقه های آبدانانی یادتان به خیر باد!

 

 که ور گِن گِن بای، بوی وه هه ماری                      وه لای دوس مه چم وه سر سواری

 برگردان: ای کبیرکوه بشکاف و فرو ریز! شاید بتوانم به راحتی به دیدار دوستم برسم. (سوار بر اسب تندرو به دیدار محبوبم می روم).

 و یا در شب نشینی ها و تفأل با اشعار:

 رتم وه سه ره که ور میشی به ووشم        زرینگه جومه پری ئوما وه گوشم

 برگردان: به بالای کبیرکوه رفتم تا گوسفندی بدوشم! صدای به هم کوبیدن جام های پریان به گوشم رسید!

 و زنان هم در مویه هایشان با همانند کردن عزیزان از دست رفته به این کوه، می سرایند که:

 که ور هه که ور که باوه همه کوهیا        یه سرت ده شوشتر و یه سر ده بغدا

 کبیرکوه! ای پدر همه ی کوه ها، ای که قامت بلند و شهرت تو از شوشتر آغاز می شود و به بغداد می رسد .

 کبیرکوه دیواری است بلند میان شهرهای سراب باغ، آبدانان، میمه و ملکشاهی در جبهه ی جنوبی و شهرهای ماژین، دره شهر، بدره، ایلام در جبهه ی شمالی که فرهنگ مرمان هر دو جبهه این کوه با نام که ور آمیخته است.

شهرهای باستانی فراوانی در دامنه این کوه از زمان های دور وجود داشته است که مهمترین ان ها ماداکتو (مهرگان کدک ـ مهرجان قذق) است.


آثار تنگه بهرام چوبین که در نوع خود بی نظیر استُ آتشکده های بسیاری از دوره ساسانیانُ شهر باستانی بدرهُ تنگه های باستانی زرانگوش و شیخ ماخو و ماژین و کلم ( در جبهه ی شمالی ـ دره شهر و بدره) آثار تاریخی شهر باستانی و قلعه ی جولیان و هزارانی و پشت قلعه و کوشک هلیوه و آتشکده ی کوشک قینفر در ملکشاهی و . . . همه در جبهه ی جنوبی این کوه واقع شده اند.

 

بلندترین قله کبیرکوه «کان سیفی» است در محلی به نام ورزرین با بلندای 3062 متر که مسیرهای صعود به آن می تواند از جبهه ی شمالی (روستای  کُلم و چنارباشی) یا روستای چشمه پهن در شهرستان ملکشاهی و میمه در جبهه ی جنوبی باشد.

بیشتر بلندی های کبیر کوه در حوالی همین قله هستند و قللی چون «وه زه ن کاو» و «ولنتر» و . . . با ارتفاع چند ده متر کمتر نیز به فاصله ی کمی از ان واقع شده و از مسیر روستای زیفل می توان به آن صعود کرد.

تقریباً همه ی خط الرأس کبیرکوه و دیواره های رؤیایی آن ارتفاعی در همین حدود دارند. این کوه سرچشمه ی رودهای کوچک بسیاری است . که بزرگ ترین آن  ها دویرج در آبدانان است. در ارتفاعات بالای 2000متر کبیرکوه چشمه سارهی زیبایی وجود دارد از جمله چشمه های کله باد، کوه نشین، کرفه، ئاو کاو، ئاو بید، ئاو تل، ازبووه، دالاو، خاکه بای، بردبل، بوتک، خونی، کنی کاو، هشناو، پینه، کنی ملاکت، و . . . و نیز سراب های آبدانان و سیاه گاو و تختان و دره شهر و میمه و کلم و گلگل ملکشاهی از رودهای کوچک آن به شمار می آیند.

دیواره های ورزرین و لیت انار و فیلمان جزو رویایی ترین و زیباترین مسیرهای صعود کوهنوردان است. به ویژه وجود چشمه های زیبایی بر پای این دیواره ها بر زیبایی آن ها افزوده است. هیچ یک از این دیواره ها ضربه چکش و میخ بر خود ندیده و بکر و دست نخورده اند.

پوشش گیاهی کبیرکوه بسیار متنوع است. درخت های بلوط، ون، کیکم، انجیر، گیلاس و آلبالوی وحشی، شن، ارژن، زالزالک و . . . عمده جنگل های منطقه را تشکیل می دهد.

انواع گل ها و گیاهان از جمله لاله و شقایق و لاله واژگون (شلیره)، تره کوهی، ریواس، ازبوه(آویشن)، پونه وحشی، گل کَل مَس (زعفران وحشی) و . . . در طول فصل های سال به چشم می خورد.

تنها دریاچه ای که در دامنه ی کبیرکوه است همان دریاچه ی دوقلوی سیاه گاو است که از جمله جاذبه های مهم گردشگری منطقه است. آب این دو دریاچه جوششی است و به فاصله کمی از همدیگر قرار دارند.

از جمله آبشارهای کبیرکوه می توان به آبشارهای تختان (45 کیلومتری آبدانان) و آبشار هفت آسیاب (نزدیک روستای مراد آباد دره شهر) اشاره نمود.

کوهستان کبیرکوه مأمن جانورانی همچون خرس، گراز، گرگ، روباه، شغال، خرگوش و . . . می باشد که متأسفانه به علت شکار بی رویه در سال های اخیر چشمان مشتاق ما از دیدن شکوه کَل و بزهای دیدنی این منطقه محروم مانده است.

پرندگانی چون کبک و تیهو و انواع عقاب و کلاغ و کبوتر و شاهین و . . . به وفور دیده می شود که باز هم به علت شکار بی رویه شمار کبک ها و تیهوها روز به روز کمتر می شود.

کبیرکوه گرچه مایه ی خیر و برکت و امرا معاش بسیاری از مردم منطقه است اما به دلیل شیب زیاد و گستره ی سنگی در برخی فصول سال عامل و هادی سیل های طاغی و بنیان کن به پایین دست می باشد.


  • آخرین ویرایش:پنجشنبه 22 فروردین 1392
نظرات()   
   
ایلام
شنبه 5 بهمن 1392 02:56 ب.ظ
سپاس کاک ممد هر خوش بای
دیاكو
پنجشنبه 31 مرداد 1392 08:06 ب.ظ
بژی كاكه گیان
همشهری باستانشناس
سه شنبه 11 تیر 1392 10:39 ق.ظ
جاب حیدری عزیز:بااحترام خدمت شماعرض میکنم که شهر ماداکتو در دره شهر نیست چون شهر دره شهر اسلامی است با نام سیمره و ماداکتو مربوط به تمدن ایلامه.لطفا در نوشتارهای آتی خود تجدید نظر بفرمایید. باتشکر
که وین
سه شنبه 10 اردیبهشت 1392 03:58 ب.ظ
ممنونم از نویسنده ی این مطلب که مرا با کبیرکوه آشنا کرد.
سلام مرا از بالای آبیدر سنندج بپذیرید.
اویندار
شنبه 7 اردیبهشت 1392 08:07 ق.ظ
بژی محمد حیدری
آبدانان شعر
جمعه 30 فروردین 1392 01:55 ب.ظ
رزیتا
پنجشنبه 22 فروردین 1392 04:24 ب.ظ
سلام خوبین ؟ بهت سر زدم برات نظر هم گذاشتم بیا با هم تبادل لینک کنیم منتظزت هستم تازه اگه خواستی وبلاگت را که بروز میکنی هر کدوم از پست های جدیدت را اگه در سایتم ثبت کنی ظرف مدت 10 دقیقه در گوگل میره وبلاگت و آمار و رتبه بهتری پیدا میکنه وبلاگت منتظرت هستم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.